Umida Karimova
Uy sharoitidagi mehnatdan eksportgacha: Umida Karimovaning tadbirkorlik hikoyasi
Uy sharoitidagi mehnatdan eksportgacha: Umida Karimovaning tadbirkorlik hikoyasi
Biznesning rivojlanishi ortida kamdan-kam hollarda faqat bitta muvaffaqiyatli g‘oya turadi. Ko‘pincha buning ortida yillar davomida to‘plangan tajriba, xatolar, yangi urinishlar va hatto hammasini boshidan boshlashga to‘g‘ri kelgan paytlarda ham to‘xtab qolmaslikka bo‘lgan qat’iyat yotadi.
Umida Karimovaning hikoyasi ham aynan shunday. U yigirma yildan ortiq vaqt davomida to‘qimachilik sohasi bilan bog‘liq. Biroq o‘z ishlab chiqarishiga ega bo‘lish yo‘li oson kechmagan. Bir vaqtlar u deyarli noldan uy sharoitida ishlagan, o‘z kuchiga shubha qilgan va biznesni qanday qilib to‘g‘ri rivojlantirishni bilmagan. Bugun esa Umida ishlab chiqarish bilan shug‘ullanadi, eksport bozoriga chiqqan, jamoasini 3 kishidan 59 nafargacha kengaytirgan va biznesini rivojlantirishning navbatdagi bosqichini rejalashtirmoqda.
Foto: Hamroh - Xotin-qizlar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash kompaniyasi
Qaytadan boshlashga to‘g‘ri kelganda
HAMROH bilan tanishishidan oldin Umida bilan birga atigi uch kishi ishlagan — uning o‘zi, bichuvchi Shuxrat va uning turmush o‘rtog‘i Gulsina.
O‘sha paytda ishlab chiqarish hali to‘laqonli biznes sifatida yo‘lga qo‘yilmagan edi. Umida tikuvchilik buyurtmalarini turli joylarga joylashtirar, savdo bilan o‘zi shug‘ullanar, kunduzi fabrikalar va bozorlarga borib, kechasi esa ishini davom ettirardi.
Sog‘lig‘i bilan bog‘liq muammolar sabab avvalgi ishini tark etishga majbur bo‘ldi. Ammo u to‘xtab qolishni istamadi.
U uyida ishlashni boshladi. Uning qo‘lida bor-yo‘g‘i qolgan materiallar va tikuvchilik sohasidagi shaxsiy tajribasi bor edi.
«Materiallarni uyga olib keldim va uzoq o‘yladim: nima qilsam ekan? Sinab ko‘rishga qaror qildim. Birinchi urinishdayoq o‘xshamadi. Ammo hech narsa o‘z-o‘zidan bo‘lib qolmaydi — davom etish kerak».
Ishlab chiqarish borasida tajribasi yetarli bo‘lsa-da, vaqt o‘tishi bilan Umida yaxshi tikishni bilishning o‘zi barqaror biznes qurish uchun yetarli emasligini tushundi.
Ish jarayonlarini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish, ishlab chiqarishni rivojlantirish, yangi bozorlarni topish va to‘g‘ri qarorlar qabul qilish bo‘yicha bilimlar ham zarur edi.
HAMROH bilan tanishuv
Burilish nuqtasi Umidaning HAMROH bilan tanishuvi bo‘ldi. Umida ishlab chiqargan mahsulotlarni kompaniya vakillari ko‘rib, uni uchrashuvga taklif qilishdi. Suhbat davomida unga savol berildi:
«Bu eksport uchunmi?»
Umida esa faqat ichki bozor uchun ishlayotganini aytdi.
«Mendan: “Nega eksport qilmaysiz?” deb so‘rashdi. Men rostini aytdim: “Buni qanday qilishni bilmayman”. Shunda ular: “Biz sizga yordam beramiz”, deyishdi».
Bu uchrashuv Umida uchun o‘z biznesining imkoniyatlariga boshqacha qarashni boshlagan muhim nuqtaga aylandi.
«Men o‘sha kunni hech qachon unutmayman. Qo‘rqishni bas qildim va o‘yladim: demak, men ham eksport bilan shug‘ullanishim mumkin ekan».
Qisqa vaqt ichida u o‘z ishlab chiqarishini yo‘lga qo‘ydi va biznesini yangi bosqichga tayyorlay boshladi.
Taxminan bir oy o‘tib esa ilk eksportini amalga oshirishga muvaffaq bo‘ldi. Atigi uch kishidan boshlangan jamoa asta-sekin kengayib, 59 nafargacha yetdi.
Keyingi bosqich uchun bilimlar
Umida Women’s Entrepreneurship Support Programme (WESP) dasturining ilk ishtirokchilaridan biriga aylandi.
Bu vaqtga kelib u allaqachon eksport bilan shug‘ullanayotgan edi. Shu sababli ta’lim jarayoni amaldagi biznes faoliyati bilan parallel olib borildi. Bu esa yuzaga kelayotgan real vaziyatlarni ekspertlar bilan birgalikda darhol tahlil qilish imkonini berdi.
«Har kuni mentorimning oldiga kelib: “Hozir menda mana shunday vaziyat yuzaga keldi, endi nima qilishim kerak?” deb so‘rardim. Biznesda sodir bo‘layotgan barcha jarayonlarni ko‘rsatardim va kerakli maslahatlarni olardim».
Keyinchalik Umida HAMROHning mentorlik dasturida ham ishtirok etdi.
U uchun eng muhim jihatlardan biri qo‘llab-quvvatlash faqat bitta o‘quv dasturi yoki maslahat bilan cheklanmaganida bo‘ldi.
«Meni hamrohlik qilish uchun qabul qilishdi. HAMROH doimo korxonam yonida bo‘ldi — yordamchi va tayanch sifatida. Agar biror savol tug‘ilsa, kimga murojaat qilishimni bilardim».
Dasturlarda ishtirok etish Umidaga professional aloqalar doirasini ham kengaytirishga yordam berdi. Yangi tanishuvlar asta-sekin hamkorlikka aylanib, biznes uchun qo‘shimcha imkoniyatlar ochdi.
Beshta yangi uskuna va yangi buyurtmalar
Keyingi bosqich HAMROH va Uzumning grant loyihasidagi ishtirok bilan bog‘liq bo‘ldi. Umida ushbu loyihada g‘oliblardan biriga aylandi.
Olingan grant mablag‘larini u bevosita ishlab chiqarishni rivojlantirishga yo‘naltirdi — avvaldan sotib olishni xohlagan, biroq narxi sabab imkoniyati yetmagan beshta yangi tikuv mashinasini xarid qildi.
Yangi uskunalar ishlab chiqarish imkoniyatlarini kengaytirdi.
Uskunalar o ‘rnatilgach, Umida yirik buyurtma olish va uni muvaffaqiyatli bajarishga muvaffaq bo‘ldi.
Bu uning uchun qo‘llab-quvvatlash tadbirkorga aniq bir muammoni hal qilish va biznesini keyingi bosqichga olib chiqishga yordam berganida ayniqsa qadrli bo‘lishini yana bir bor tasdiqladi.
11 ming dollarlik xato
Biroq Umidaning yo‘li faqat muvaffaqiyatlardan iborat bo‘lmagan.
Eng murakkab davrlardan biri tashqi bozor bilan ishlashga bo‘lgan ilk jiddiy urinishlardan birida yuz berdi. Yetarli bilim bo‘lmagani sababli u 11 ming dollar mablag‘idan ayrildi.
Mahsulot allaqachon tayyorlangan, qadoqlangan va chegaragacha yetkazilgan edi. Faqat o‘sha yerga kelgandagina mahsulotni qabul qilish shartlari u kutganidan farq qilishi ma’lum bo‘ldi.
«Juda xursand edim, hammasi muvaffaqiyatli bo‘ldi, deb o‘ylagandim. Mahsulotni chegaragacha yetkazdim, u yerda esa uni kilogramm hisobida qabul qilishlarini aytishdi. Men 11 ming dollar yo‘qotdim. Bu men uchun juda katta summa edi».
Keyinchalik Umida rasmiy faoliyat yuritish va barcha jarayonlarni bitim tuzilishidan oldin yaxshi tushunish qanchalik muhim ekanini anglab yetdi.
«Agar o‘sha paytda hech bo‘lmaganda asosiy bilimlarga ega bo‘lganimda va bu sohada to‘g‘ri ishlaganimda, ehtimol, bu pullarni yo‘qotmagan bo‘lardim».
Ammo bu yo‘qotish uni to‘xtatmadi.
«Boshqa odam balki sinib qolardi. Men esa o‘zimga: bo‘ldi, hammasini boshidan boshlaymiz, dedim».
Bugun Umida o‘sha voqeani tadbirkorlik yo‘lidagi eng muhim saboqlardan biri sifatida qabul qiladi.
Shu sababli u doimiy ravishda bilim olish muhimligini alohida ta’kidlaydi: biznes o‘zgaradi, yangi vazifalar paydo bo‘ladi va tadbirkorga har safar yangi bilimlar kerak bo‘ladi.
Video: Hamroh - Xotin-qizlar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash kompaniyasi
Keyingi qadam — Hamroh Biznes Maktabi
Yaqinda Umida Hamroh Biznes Maktabidagi ta’limni ham muvaffaqiyatli yakunladi.
Bu safar asosiy vazifa biznesni endigina boshlash emas, balki keyingi yo‘nalishni aniqlash edi.
Ta’lim unga rivojlanishning navbatdagi bosqichini yanada aniqroq tasavvur qilish va kelgusidagi harakatlar uchun konkret reja tuzishga yordam berdi.
«Eksportga chiqqaningizdan keyin: “Bo‘ldi, endi hammasini qildim”, deb bo‘lmaydi. Darhol: “Keyin nima bo‘ladi?” degan savol paydo bo‘ladi. Tadbirkorning har doim juda ko‘p savollari bo‘ladi».
Bugun Umidaning yangi maqsadlari va ishlab chiqarishni yanada rivojlantirish uchun amalga oshirilishi kerak bo‘lgan qadamlar bo‘yicha aniq tasavvuri bor.
Uch kishidan — 59 nafargacha
Umidaning hikoyasi tadbirkorning shaxsiy tajribasi bilim va o‘z vaqtida ko‘rsatilgan qo‘llab-quvvatlash bilan uyg‘unlashganda biznes qanchalik o‘zgarishi mumkinligini ko‘rsatadi.
U o‘z faoliyatini uy sharoitida, uch kishilik jamoa bilan boshlagan.
Bugun esa uning ortida:
o‘z ishlab chiqarishi;
eksport bozoriga chiqish;
jamoaning 3 kishidan 59 nafargacha kengayishi;
WESP dasturidagi ta’lim;
HAMROHning mentorlik ko‘magi;
HAMROH va Uzum grant loyihasidagi g‘oliblik;
beshta yangi ishlab chiqarish uskunasi;
Hamroh Biznes Maktabidagi ta’lim;
biznesni rivojlantirish bo‘yicha yangi reja bor.
Ammo Umida asosiy natija faqat raqamlarda emas, deb hisoblaydi. Uning uchun eng muhimi — xatolardan keyin to‘xtab qolmaslikni va har bir yangi savolni rivojlanish uchun navbatdagi vazifaga aylantirishni o‘rganganidir.
«Muvaffaqiyat — bu harakat»
Umida o‘z tajribasi orqali boshqa ayollarga shuni ko‘rsatmoqchi: hatto jiddiy xato yoki katta yo‘qotish ham biznesning yakuni degani emas.
Ba’zan aynan shunday tajribadan keyin yangi bosqich boshlanadi.
«Muvaffaqiyat — bu harakat. Agar g‘oya paydo bo‘lsa — boshlash kerak. Harakat qilish va to‘xtamaslik kerak».
Uning so‘zlariga ko‘ra, tadbirkorlikda o‘sish bilan birga murakkab davrlar ham muqarrar.
«Biznesda albatta qiyinchiliklar bo‘ladi. Ba’zan pastlaysiz, ba’zan ko‘tarilasiz. Eng muhimi — shu davrni yengib o‘ta bilish».
Bugun Umida ishlab chiqarishini rivojlantirishda, yangi maqsadlar ustida ishlashda va yangi savollarga javob izlashda davom etmoqda.
Uy sharoitidagi mehnatdan o‘z ishlab chiqarishi va eksportgacha bo‘lgan yo‘l esa uning uchun oddiy bir fikrning tasdig‘iga aylandi: bilim, qat’iyat va qo‘llab-quvvatlash hatto eng murakkab tajribani ham yangi o‘sish nuqtasiga aylantirishga yordam beradi.
